اول دفتر به نام ایزد دانا صانع پروردگار حی توانا

درس اول :

زنگ علوم / مسائل زندگی روزانه و حل آنها

مقدمه مهم

دانشمندان همواره در جست و جوي مطالب علمی جدید هستند و ما شاهد این هستیم که هر روز مطلب تازه اي
در گوشه اي از جهان کشف می شود و به ثبت می رسد . کسانی که در باره مسائل علوم تجربی کار می کنند از
یک روش متداول براي کار و تحقیق خود پیروي می کنند که به آن روش علمی می گویند . یعنی در واقع براي
اینکه به پرسش هایی که در حوزه علم و دانش برایشان پیش می آید پاسخ صحیح بدهند باید این مراحل را
بگذرانند وگرنه تحقیق آنها ارزشی ندارد . در زیر مراحل تحقیق روش علمی ذکر شده است . از شما عزیزان و
دانشمندان کوچک ولی با روحیه ي بزرگ خواهشمندیم که این مطالب را با دقت بخوانند و یاد بگیرند .
روش علمی، روشی است منطقی، که معمولاً محققان براي حل مسائل و یافتن پاسخ براي پرسش هاي خود، از آن
استفاده می کنند. این روش از چند مرحله، که مانند پله هاي نردبان پشت سر هم می باشند، تشکیل شده است.
مراحل روش علمی
مراحل زیر چگونگی حل مسئله به روش علمی می باشد که دانشمندان آن را ضروري دانسته و انجام می دهند .
1 ) مشاهده : یعنی ما با استفاده از حواس پنجگانه خودمان اتفاقاتی را که می افتاد حس کنیم .
2 ) جمع آوري اطلاعات : یعنی اینکه ما اطلاعاتی را که با استفاده از حواس در یافت کردیم ، یادداشت کنیم .
3 ) پیشنهاد یا راه حل ( فرضیه سازي ) : در این مرحله به مسئله و سوالی که برایمان پیش آمده پاسخ و یا پاسخهاي احتمالی می دهیم .
4 ) آزمایش فرضیه ها : با انجام آزمایش ، فرضیه ما پذیرفته یا رد می شود .
5 ) تکرار آزمایش : بعضی از آزمایش ها در شرایطی درست جواب نمی دهند . پس باید چندین بار آزمایش کنیم تا
مطمئن شویم .

6 ) وقتی فرضیه ما با انجام چند آزمایش ثابت شد و به نتیجه رسید ، فرضیه ما تبدیل به نظریه علمی می شود .

الف ) گزینه درست را با علامت ضربدر مشخص کنید .

1 ) وقتی به مسئله و سوالی که برایمان پیش آمده پاسخ و یا پاسخ هاي احتمالی می دهیم در واقع ......... داده ایم .

الف ) نظریهب ) فرضیه □ ج ) نتیجه گیري □ د ) آزمایش □

2 ) اولین مرحله که دانشمندان در روش علمی انجام می دهند چیست ؟

الف) مشاهدهب) ارائه فرضیه □ ج) جمع آوري اطلاعات □ د) نتیجه گیري


3 ) چه کسانی می توانند از روش علمی استفاده کنند ؟الف ) پزشکانب ) مهندسان □ ج ) استادان □ د ) همه محققان □


4) به بررسی دقیق با استفاده از تمام حواس در روش علمی چه می گویند ؟

الف ) آزمایشب ) نتیجه گیري □ ج ) ارائه فرضیه □ د ) مشاهده □

5) آخرین مرحله که دانشمندان در روش علمی انجام می دهند چیست ؟

الف ) فرضیهب ) آزمایش □ ج ) نتیجه گیري □ د ) جمع آوري اطلاعات □

6) به چه علت گاهی انسان به جاي استفاده از علم و دانش و تحقیق و بررسی به خرافات، جادوگري و حدس وگمان روي می آورد؟

الف ) کمبود دانشب ) اجبار □ ج ) فقر □ د) مفیدبودن این روش □

جواب گزینه ها:

1_2_3_4_5_6

ب- الف- د -د -ج -الف
................................................................................................................................................................................................................
ب ) در جاهاي خالی کلمه هاي مناسب قرار دهید .
1 ) علی براي خودش و خواهرش مقداري شکر را در دو لیوان چاي ریخت چاي لیوان علی ولرم بود و لیوان خواهرش
داغ بود . او مشاهده کرد که شکر در لیوان خواهرش سریعتر حل شد او گفت شاید شکر در مایعات داغ زودتر حل
شود . این گفته او یک ................. است .
2 ) محمد کمی در درس هایش ضعیف شده بود و فکر کرد شاید علت آن از روش مطالعه باشد پس براي اینکه به
جواب خودش برسد در زمینه روشهاي مطالعه به بررسی پرداخت ( کتابخانه ، پرسش از معلمان ، اینترنت و ... ) و هر
کدام را یادداشت کرد . به نظر من محمد فعلا درانجام تحقیق خود در مرحله ............................... است.
3 ) وقتی به مسئله و سوالی که برایمان پیش آمده پاسخ و یا پاسخ هاي احتمالی می دهیم در واقع ...................... داده ایم
4 ) فرضیه ها باید منطقی و قابل ............................... باشند .
5 ) براي درستی یا نادرستی فرضیه ها باید ............................... انجام شود .
6 ) محققان در مرحله ي آخر روش علمی ............................... تحقیق خود را منتشر می کنند .

جواب جاهای خالی:

1_2_3_4_5_6

فرضیه- جمع آوری -فرضیه - آزمایش -تکرار آزمایش -نتایج
................................................................................................................................................................................................................

ج ) جمله درست را با« ص»جمله نادرست را با « غ» نشان دهید .

1 ) بیشتر اتفاقات و حوادث علمی را می توانیم از قبل حدث بزنیم یا پیش بینی کنیم .

2 ) باید چندین بار آزمایش کنیم تا مطمئن شویم که فرضیه ما درست است یا خیر .
3 ) نتیجه گیري از یک مسئله علمی قبل از انجام آزمایش صورت می گیرید .
4 ) آزمایش ها براي درستی یا نادرستی فرضیه ها انجام می شود .
5 ) مشاهده یعنی ما با استفاده از حواس پنجگانه خودمان اتفاقاتی را که می افتاد حس کنیم .
6 ) فرضیه ها بر اساس مشاهده و اطلاعات جمع آوري شده مطرح می شود .
7 ) به بیان نظر در باره نتیجه نهایی یک مسئله علمی ( که با آزمایش هاي مختلف به اثبات رسیده است ) فرضیه
سازي می گویند .
8 ) وقتی که چیزي را مشاهده می کنیم و سپس براي علت آن پاسخ یا پاسخ هاي احتمالی طرح می کنیم نظریه
پردازي کرده ایم .


جواب گزینه ها:

1_2_3_4_5_6_7_8
غ -ص- غ -ص- ص- ص -نتیجه گیري -فرضیه سازي
................................................................................................................................................................................................................
د ) به سوال هاي زیر پاسخ کوتاه دهید .
هر کدام از کارهاي دانش آموزان چه مرحله اي از روش حل مسئله (روش علمی حل مسئله ) را ثابت می کند
؟
در جلوي آن بنویسید .
1 ) دانش آموزان براي برپایی جشن مدرسه آماده می شوند و دقیق فضاي مدرسه و کلاس را تماشا می کنند .
2 ) آنها هر چه را که لازم دارند و هر چه را که می خواهند در کلاس قرار دهند یادداشت برداري می کنند .
3 ) دانش آموزان براي آنکه بادکنک ها را به دیوار بچسبانند طوري که دیوار آسیب نبیند پیشنهاد دادند که بادکنک
ها را به موهایشان بمالند .
4 ) دانش آموزان چند تا از بادکنک ها را با مالش به موهایشان باردار کرده و به دیوار می چسبانند .
5 ) بعد از چسباندن چند بادکنک مشاهده می کنند که دو الی سه تا از بادکنک ها به دیوار نمی چسبد .
6 ) دانش آموزان علت را متوجه می شوند و بقیه بادکنک ها را نیز می چسبانند و می فهمند که با مالش بادکنک به
موي سر آنها خاصیت چسبندگی( بار الکتریکی ) پیدا می کنند .

جواب :

1_2_3_4_5_6
مشاهده -جمع آوري اطلاعات- ارائه فرضیه- آزمایش فرضیه -تکرار آزمایش- نتیجه گیري

.....................................................................................................................................................................................
ه ) به سوال هاي زیر پاسخ کامل دهید .

1) هر کدام از واژه ها را تعریف کنید

علم : علم در لغت به معنی یقین, معرفت و دانش است . دانش و آگاهی در مورد پدیده هاي جهان اطراف ما
عالم یا دانشمند : دانشمند به کسی می گویند که همواره در راه تلاش و جستجو براي اثبات یا فهمیدن مسایل علمی
مطالعه و تحقیق می کند .

2) مراحل روش علمی را بنویسید .

مشاهده ، جمع آوري اطلاعات ، ارائه فرضیه ، آزمایش فرضیه ، تکرار آزمایش ، نتیجه گیري

3) مشاهده در روش علمی یعنی چه ؟

یعنی ما با استفاده از حواس پنجگانه خودمان اتفاقاتی را که می افتاد حس کنیم .

4) بعد از مشاهده در روش علمی چکار باید کرد ؟

جمع آوري اطلاعات : یعنی اینکه ما اطلاعاتی را که با استفاده از حواس در یافت کردیم ، یادداشت کنیم .

5) چه زمانی یک محقق یا دانمشند فرضیه می دهد ؟

در این مرحله به مسئله و سوالی که براي محقق یا دانشمند پیش آمده پاسخ و یا پاسخ هاي احتمالی می دهد .

6) چرا بعد از فرضیه سازي باید آزمایش انجام دهیم و آزمایش را چند بار تکرار کنیم ؟

با انجام آزمایش ، فرضیه ما پذیرفته یا رد می شود . بعضی از آزمایش ها در شرایطی درست جواب نمی دهند . پس
باید چندین بار آزمایش کنیم تا مطمئن شویم.

7) چه زمانی دانشمند یا محقق می تواند نتیجه گیري کند و نظریه بدهد ؟

وقتی فرضیه محقق با انجام چند آزمایش ثابت شد و به نتیجه رسید ، فرضیه تبدیل به نظریه علمی می شود .

درس دوم سرگذشت دفتر من

الف ) گزینه درست را با علامت ضربدر مشخص کنید .

1) از کدام قسمت درخت نمی توان کاغذ تهیه کرد؟

الف ) ساقه هاي محکم □    ب ) شاخه هاي چوبی□
ج ) برگ هاي پهن □      د ) تنه درختان تنومند □ 
 

2) آب اکسیژنه یک ماده ................. است .
الف ) رنگ بر□    ب ) بو بر □    ج ) سمی □    د ) خوردنی □  

 3) به کمک آن می توان حجم زیادي از اطلاعات را روي آن ذخیره کرد .
الف ) چوب□   ب ) کاغذ □    ج ) فلش □    د ) کتاب □  

4) کدام ماده پس از مصرف و تبدیل شدن به زباله ، سالیان خیلی زیادي در طبیعت می ماند و دیر تجزیه می شود .
الف ) چوب□    ب ) ظروف پلاستیک □    آهن □   د ) کتاب □ 
 

5) کدام مواد زیر خاصیت رنگبريج ) دارند ؟
الف ) نفتالین - ساولن    □     ب ) الکل - بتادین □
 ج ) الکل - جوهرنمک □       د ) کلر - وایتکس    □

6 ) با افزودن چه مواد ي به خمیر کاغذ، می توان انواع مختلفی از کاغذها را تهیه کرد ؟
الف ) نشاسته و گچ□   ب ) شیمیایی □    ج ) آب ژاول و کلر   □ د ) اسیدي  □

جواب گزینه ها:

1_2_3_4_5_6
ج- الف- ج- ب- د- ب

.....................................................................................................................................................................................
ب ) در جاهاي خالی کلمه هاي مناسب قرار دهید .

1) ماده ي اصلی و اولیه در تهیه کاغذ ............................... است.

2 ) یکی از راه هاي مناسب حفظ منابع طبیعی ............................... است.
3 ) آب اکسیژنه در برابر نور و ............................... واکنش شیمیایی نشان می دهد و تجزیه می شود .
4 ) عمل گرفتن کربن دي اکسید هوا توسط درختان و تولید اکسیژن با استفاده از نور خورشید را ..................... می نامند
5 ) روشهایی که به کمک آن بتوان مواد مصرف شده را حفظ نمود و دوباره مورد استفاده قرار داد را ..................... می گویند
6 ) با افزودن مواد ............................... به خمیر کاغذ ، می توان انواع مختلفی از کاغذ را تهیه کرد .
جواب گزینه ها:

1_2_3_4_5_6
چوب -بازیافت -حرارت -فتوسنتز- بازیافت- شیمیایی

.....................................................................................................................................................................................
ج ) جمله درست را با
« ص»وجمله نادرست را با « غ»نشان دهید .

1) برخی از کاغذها طبیعی و برخی دیگر مصنوعی اند .

2) داروها جزو مواد مصنوعی هستند .
3) بریدن درخت و انتقال آن به کارخانه تغییري شیمیایی محسوب می شود .
4 ) در حال حاضر براي ذخیره حجم زیادي از اطلاعات از هارد و فلش استفاده می شود .
5 ) مسلمانان در سمرقند در حدود 700 سال پیش از میلاد مسیح به دانش ساخت کاغذ دست یافتند .
6 ) بیشتر موادي که در اطراف ما هستند و ما از آن ها اسنفاده می کنیم طبیعی هستند .
جواب گزینه ها:
1_2_3_4_5_6

همه مصنوعی اند- ص -فیزیکی- ص- ص- مصنوعی اند
.....................................................................................................................................................................................
د ) به سوال هاي زیر پاسخ کامل دهید .

1) سه مورد از روش هاي ثبت اطلاعات را در زمان هاي قدیم بنویسید؟

کنده کاري و نقاشی روي سنگ ها ، دیوار غارها ، چوب درختان

2) سه مورد از معایب و مزایاي استفاده از روش هاي ثبت اطلاعات را در زمان هاي قدیم بنویسید؟

مزایاي استفاده : الف ) جلوگیري از قطع درختان براي تولید کاغذ ب ) محیط زیست گیاهان و جانوران سالم باقی می
ماند و هوا پاکیزه می شود . ج ) به دلیل عدم تماس با مواد شیمیایی بیماري ها کمتر می شوند د ) موادي مثل چوب و
سنگ به سادگی یافت می شوند . ( در دسترس هستند )
معایب استفاده : الف ) به دلیل حجم و وزن زیاد تقریبا جابجایی آنها ممکن نیست . ب ) فضاي زیادي را اشغال می
کنند ج ) اطلاعات کمی را می توان روي آنها نوشت . د ) زمان زیادي براي نوشتن صرف می شود .

3 ) از کدام قسمت درخت می توان کاغذ تهیه کرد؟

ساقه و تنه ي محکم و شاخه هاي درختان تنومند

از کدام قسمت درخت نمی توان کاغذ تهیه کرد؟

شاخه هاي کوچک و برگ و ریشه درخت

4 ) آیا کاغذهایی نظیر شانه تخم مرغ، کارتن ها و جعبه هاي دستمال کاغذي را می توان بازیافت کرد؟ چرا؟

خیر. چون قبلا بازیافت شده اند دیگر نمی توان آن ها را بازیافت کرد .

5 ) هر یک از مشاغل زیر چه استفاده از کاغذ می کنند؟

الف) خیاط : ........................................................

ب)بانک:.................................................................

ج) داروخانه :.....................................................................

د)عکاس:..........................................................................

ه)دانش آموز:......................................................

و)پزشک:...........................................................

خیاط براي طرح الگوي لباس بانک براي رسید بانکی ، اوراق بهادار و چاپ پول
داروخانه براي قراردادن دارو درون پاکت و جعبه عکاس براي چاپ عکس و فتوکپی
دانش آموز براي کتاب و دفتر پزشک براي نوشتن نسخه داروي بیماران

6 ) چه کاغذهایی را نمی توان بازیافت کرد ؟
کاغذهاي آغشته به مواد غذایی و مواد شیمیایی ، کاغذهاي کاربن دار ، کاغذهاي روغنی ، کاغذهاي با پوشش مومی
مثل لیوان کاغذي ، عکس و . . .

7) انواع کاغذ را نام ببرید ( چهار مورد )

1) کاغذ تحریر 2 ) کاغذ رنگی 3 ) کاغذ اسکناس 4 ) کاغذ کاهی 5 ) کاغذ مات و براق 6 ) کاغذ خودکپی 7) پشتچسبدار 8 ) کاغذ انجیلی 9 ) کاغذ کادو

8) کاربردهاي کاغذ را نام ببرید ( چهار مورد )
از کاربردهاي کاغذ می توان به موارد زیر اشاره کرد . کتاب ، دفتر ، روزنامه ، چاپ عکس ، چاپ اسکناس ، تولید
نقشه ، تولید مقوا ، کاغذ دیواري ، اشتنباخ جهت طراحی ، کاغذ انجیلی براي کارهاي خیلی حساس و با ارزش

9) مراحل تولید کاغذ در کارخانه را به اختصار شرح دهید .

1) قطع درختان و کندن پوست آنها 2 ) خردکردن چوب ها و تبدیل آنها به چیپس 3 ) مخلوط کردن خرده هاي چوب ( چیپس ) با آب و تولید خمیر 4 ) اضافه کردن آب اکسیژنه و یا محلول هاي سفید کننده دیگر 5 ) عبور از
غلتک ها براي گرفتن آب کاغذ و نازك و صاف کردن آن 6 ) برش کاغذ به اندازه هاي مورد نیاز بازار
10 ) کدام مرحله ساخت کاغذ شیمیایی است ؟ چرا
مرحله خمیر کردن چون در این مرحله موادي درون چوب از آن جدا می شود و با افزودن آب اکسیژنه و یا کلر رنگ
خمیر سفید می شود و تمام این مراحل شیمیایی است .

11) بازیافت چیست ؟ سه مورد از فواید بازیافت را بنویسید .

بازیافت یعنی بکار بردن روشهایی که به کمک آن می توان مواد مصرف شده را حفظ نمود و دوباره مورد استفاده قرار داد

. مزایا : 1 ) صرفه جویی در مصرف مواد طبیعی و خام . 2 ) کم شدن هزینه ها : پول کمتري خرج می شود براي تولید
کالاي جدید . 3 ) حفظ محیط زیست : پسماندها از طبیعت جمع می شوند و مورد استفاده ي مجدد قرار می گیرند .
12 ) چه کارهایی را براي بازیافت کاغذ در خانه و مدرسه پیشنهاد می کنید؟

1 ) در مواقع ضروري از کاغذ استفاده کنیم . 2 ) در موقع نوشتن دقت کنیم که برگه هاي کاغذ از بین نروند .3) برگه هاي باطله را جداگانه در کسیه زباله بگذاریم و براي بازیافت تحویل مامورین شهرداري دهیم .

13 ) مراحل بازیافت کاغذ را بنویسید .

1 ) مردم کاغذها را درون ظرف هاي مخصوص قرار داده و تحویل مراکز

بازیافت دهند . 2 ) خردکردن این کاغذها در کارخانه 3 ) مخلوط کردن آب با این مواد و تولید خمیر و استفاده از
محلول ها و مواد شیمیایی 4 ) عبور از غلتک ها ي آهنی 5 ) برش و بسته بندي کاغذها

14) چگونه می شود با کاغذهاي باطله مقوا درست کرد . در دو سطر شرح دهید .

کاغذهاي باطله را خرد می کنیم و داخل یک ظرف با آب مخلوط می کنیم تا به شکل خمیر درآید . با یک وسیله ي
چوبی یا فلزي شبیه وردنه آن را مسطّح می کنیم . در مرحله آخر جلوي نور خورشید می گذاریم تا خشک شود .

15) مواد طبیعی و مصنوعی را با ذکر دو مثال توضیح دهید؟

به موادي که به صورت خداداي در طبیعت وجود دارند و انسان هیچ نقشی در تولید آن نداشته است را مواد طبیعی
می نامند . سنگ، پوست، چرم و چوب موادي هستند که در طبیعت یافت می شوند .
بیش تر مواد و وسایلی که امروزه ما از آن ها استفاده می کنیم، به طور طبیعی یافت نمی شوند، بلکه آن ها را از مواد
طبیعی می سازند. این مواد، مواد مصنوعی نامیده می شوند و ساخته دست بشر هستند . کیف و کفش ، کاغذ ، لباس ،
لوازم خانگی ، دوچرخه و اتومبیل و . . .

16) مصرف کاغذ در سراسر دنیا افزایش یافته است. به طوري که هرسال باید میلیون ها تن کاغذ تولید شود.

آیا به نظر شما تولید این مقدار کاغذ به روش هاي سنتی و دستی امکان پذیر است؟

خیر . اولا با توجه به پیشرفت علم بایستی کمتر از کاغذ استفاده کرد . ثانیا هر کشوري براي پیشرفت در علم و صرفه
جویی در امر تولید و سرمایه باید براي تولید محصولات خود از جدیدترین روش ها و دستگاهها استفاده کند . ثالثا با
توجه به افزایش جمعیت روش هاي سنتی دیگر جوابگوي تقاضاي مردم نیست و باید از روش هاي جدید براي تولید
کاغذ استفاده شود که در مدت زمان کم تولید کاغذ بیشتري انجام شود .

17 ) چرا ورود فاضلاب کارخانه به رودخانه ها، مزارع و ... به آن ها آسیب می رساند؟

سبب آلودگی آب ، خاك و هوا می شود و در نهایت باعث نابودي تمام جانداران می شود .

18 ) براي جلوگیري یا کاهش اثرات قطع بی رویه ي درختان و تخریب جنگلها در زندگی جانداران چه راههایی را پیشنهاد می کنید؟

1) جلوگیري از چراي بی رویه دام ها 2 ) جلوگیري از ساخت و ساز د ر اطراف جنگل ها 3 ) نظارت شدید سازمان

حفاظت محیط زیست از جنگل هاي کشور 4 ) دستگیري و جریمه سنگین براي کسانی که دزدانه درختان جنگل را
قطع می کنند . 5 ) دولت براي تولید کاغذ درختان را قطع نکند و ماده دیگري را جایگزین چوب براي تولید کاغذ
بکند 6 ) فرهنگ درختکاري بین مردم توسعه پیدا کند 6 ) وزارت کشاورزي هرساله اقدام به کاشت نهال کند .

19) سه ماده اي که در صنعت رنگبري از آن ها استفاده می شود را نام ببرید .

آب اکسیژنه ، آب ژاول ( وایتکس ) ، کُلر

20 ) مصرف منابع طبیعی مثل قطع بیش از حد درختان جنگل، چه آسیبی به چرخه محیط زندگی خواهد زد؟

1) درختان کربن دي اکسید هوا را می گیرند و اکسیژن تولید می کنند که اگر درختان نابود شوند هوا آلوده می شود

2 ) بعضی از درختان غذا و پناهگاه موجودات هستند که اگر نباشند باعث نابودي جانداران می شود . 3 ) درختان در
بعضی نواحی جلوي سیل و طوفان و بسیاري از اتفاقات را می گیرند .

21) چرا هنگام استفاده از وایتکس و جوهرنمک و مواد مشابه این ها باید درفضاي باز باشیم و ماسک بزنیم ؟

چون این مواد سمی هستند و حتی استنشاق این مواد باعث صدمه به دستگاه تنفسی بدن می شود .

22) تولید بیش از حد مواد مصنوعی چه تاثیري روي زندگی جانداران و محیط زیست می گذارد ؟

مواد مصنوعی از مواد طبیعی ساخته می شوند و اگر زیاد تولید شوند اولین تاثیر آن این است که ذخایر منابع طبیعی
تمام می شود و دوم اینکه باعث بروز بیماري هاي مختلف در جانداران و بخصوص در انسان می شود و سوم اینکه پس
از مصرف و رها کردن پسماند این مواد در طبیعت باعث آلودگی محیط زیست می شود .

23 ) براي حفظ منابع طبیعی زیر چه پیشنهادهایی دارید ؟

درختان و گیاهان ، هوا ، منابع سوختی ( نفت و گاز و . . . ) ، منابع معدنی ( طلا ، آلومینیم ، آهن و . . . ) ، آب

................................................................................................................................................................
الف ) درختان و گیاهان : از قطع بی مورد درختان جلوگبري شود ، فرهنگ استفاده از منابع طبیعی و تفریح در طبیعت به
مردم آموزش داده شود ، وزارت کشاورزي براي کشاورزانی که به کاشت نهال همت می گمارند هزینه اي در نظر بگیرد و به آنها
کمک کند ، و مردمی که درخت و نهال می کارند مورد تشویق قرار گیرند . کسانی که دزدانه درختان جنگل را قطع می کنند
دستگیر شو جریمه شوند . برنامه درختکاري فقط احتصاص به روز با هفته ي درختکاري نباشد بلکه هر موقع که شرایط فراهم
بود این کار انجام شود .
................................................................................................................................................................
ب ) هوا : از سوخت هاي فسیلی کمتر استفاده شود ، دولت کارخانه ها را به بیرون از شهرها ببرد ، از وسایل نقلیه عمومی
براي رفت و آمد استفاده شود ، اتومبیل ها هر ساله به مراکز معاینه و نقص فنی مراجعه کنند ، در شهرهاي شلوغ طرح ترافیک
زوج و فرد اجرا شود . دولت و مردم براي پاکیزه شدن هوا اقدام به کاشت درخت و نهال کنند . کسانی که به هر دلیل و به هر
شکل باعث آلودگی هوا و محیط زیست می شوند دستگیر و محاکمه شوند . دولت هموطنانی که نکات ایمنی را رعایت کرده و
هرساله با اراده خود به مراکز معاینه نقص فنی براي اتومبیل خودشان مراجعه می کنند تشویق کند .
................................................................................................................................................................
ج ) منابع سوختی ( نفت و گاز و . . . ) :
از سوخت هاي فسیلی کمتر استفاده شود ، براي گرم کردن منزل بخاري را کم کنیم و لباس بیشتري بپوشیم ، در ساختمان
سازي شهرداري ها نظارت کنند که تمام نکات ایمنی رعایت شود مخصوصا از نظر زلزله و عایق بودن در و پنجره در برابر ورود
و خروج هواي سرد و گرم ، دولت باید انرژي دیگري را جایگزین سوخت هاي فسیلی بکند چون در حال تمام شده هستند ، ما
نیز وظیفه داریم که زیادتر از نیاز مصرف نکنیم و به فکر آیندگان و فرزندانمان باشیم ، صاحبان وسایل نقلیه در مصرف بنزین و
گاز دقت کنند که اسراف نکنند
براي صرفه جویی در برق در ساعات اوج مصرف از وسایل پرمصرف استفاده نکنیم ، لامپ قسمت هایی از منزل و محل کار را
که رفت و آمد نداریم خاموش کنیم ، در خرید لوازم خانگی به آرم مصرف انرژي آن دقت کنیم که مدلی را بخریم که بهترین
بازده انرژي را داشته باشد . از لامپ هاي کم مصرف استفاده کنیم . از وسایل خانگی که انرژي زیادي مصرف می کند کمتر
استفاده کنیم مثل اتو ، سماور برقی ، پلوپز ، بخاري برقی و . . .
................................................................................................................................................................
د ) منابع معدنی ( طلا ، آلومینیم ، آهن و . . . ) :
معادنی که از دل زمین استخراج می شوند بالاخره روزي تمام می شوند
بنابرین ما باید در مصرف کلیه ي وسایلی که از آنها استفاده می کنیم صرفه جویی کنیم . بیشتر لوازم خانگی ، بدنه اتومبیل ها
در و پنجره منازل و ستون هاي ساختمان ها و لوازم ادارت و لوازم و ابزار کار بسیاري از مشاغل از فلزاتی مثل آهن و آلومنیم ،
مس و . . . است . پس با توجه به رشد جمعیت و نیاز بیشتر انسان ها به این مواد باید صرفه جویی کنیم که مواد خام این منابع
تمام نشوند .
................................................................................................................................................................
ه ) آب : آب یکی از نعمت هاي بزرگ خداوند است . بدون آب هیچ جانداري نمی تواند به زندگی خود ادامه دهد . پس ما در
این زمینه وظیفه داریم که آب را درست مصرف کنیم و بیهوده آن را هدر ندهیم هنگام پخت و پز و هنگام نظافت منزل و
محیط کار و هنگام استحمام آب را هدر ندهیم ، هنگام استفاده از آب در طبیعت آن را آلوده نکنیم ، دولت وظیفه دارد که بر
دفع زباله هاي صنعتی کارخانه ها و حتی دفع زباله ها و فاضلاب منازل هم نظارت کند و هم در نابودي این زباله ها و فاضلاب
ها به شیوه علمی و بهداشتی اقدامات خود را انجام دهد اگر این کار درست انجام نشود باعث آلوده شدن آب ها و محیط زندگی
می شود . در دریا نیز دولت مراقب باشد که نفت کش ها و کشتی ها آب را آلوده نکنند .

24 ) جدول زیر موادي را نشان می دهد که در تهیه ي کاغذ به کار می روند . علت استفاده این مواد را درتولید کاغذ در ستون دوم بنویسید .

ماده ي به کار رفته در تولید کاغذ علت استفاده

پلاستیک *تهیه ي کاغذهاي مقاوم - چاپ اُفست
رنگ *تهیه ي کاغذهاي رنگی
نشاسته *براي استحکام بیشتر کاغذ
کلر *براي سفید کردن کاغذ
گچ *شفافیت در کاغذ
آب اکسیژنه *براي سفید کردن کاغذ
سوال هاي مربوط به آزمایشات علوم
1 ) در یک بشر یا 100 میلی لیتر آب می ریزیم . 5 یا 6 دانه بلور پتاسیم پرمنگنات و یک قاشق چاي خوري سرکه
به مواد داخل بشر اضافه می کنیم . 6 یا 8 میلی لیتر آب اکسیژنه را به آرامی داخل بشر می ریزیم .
الف ) از این آزمایش چه نتیجه اي گرفته می شود ؟ ( در دو سطر توضیح دهید )
پتاسیم پرمنگنات رنگ بنفش دارد که در اثر تماس با ماده رنگ بر ( آب اکسیژنه ) در محیط اسیدي رنگ آن صورتی می شود .
ب ) این آزمایش ، تغییر فیزیکی است یا شیمیایی ؟ چرا ؟
شیمیایی چون به یک ماده دیگر تبدیل شده است .
2 ) در یک بشر مقداري کاعذ رنگی خرد شده را با 50 میلی لیتر آب مخلوط می کنیم . 10 میلی لیتر آب اکسیژنه
داخل بشر اضافه می کنیم . از این آزمایش چه نتیجه اي گرفته می شود ؟( در دو سطر توضیح دهید )
بعد از مدتی رنگ کاغذهاي از بین می رود و سفید می شوند . نتیجه این که آب اکسیژنه یک ماده ي رنگ بر است .
پایان درس دوم
براي مطالعه
کاغذي بسیار نازك که معمولا براي چاپ کتاب هاي قطور و ارزشمند :Bible Paper کاغذ انجیلی
استفاده می شود. این نوع کاغد به دلیل استفاده در چاپ انجیل به کاغذ انجیلی و همچنین کاغذ هندي
نیز معروف است. India Paper

درس سوم کارخانه ي کاغذسازي

الف ) گزینه درست را با علامت ضربدر مشخص کنید .

1 ) کدام عنصر فلز نیست ؟الف ) آهن□      ب ) هیدرژن □    ج ) مس □   د ) آلومینیم □
 

2 ) براي تهیه آهن زنگ نزن ، آهن را با چه عنصري مخلوط می کنند ؟
الف ) کروم□    ب ) کربن □     ج ) آلومینیم □    د ) جیوه □

 3 ) در کارخانه هاي صنعتی بیشتر از چه فلزي استفاده می شود ؟
الف ) آلومینیم□     ب ) مس □   ج ) سرب □    د ) آهن □  

4 ) کدام فلز سمی است و هنگام کار با آن باید احتیاط کرد ؟
الف ) جیوه□    ب ) نیکل □    ج ) مس □    د ) آلومینیم □  

5 ) جنس کدام یک از عناصر زیر از بقیه سخت تر است ؟
الف ) طلا  □     ب ) نقره □    ج ) آهن □    د ) مس □
 

6 ) کدام یک از اسید هاي زیر خوراکی نیست ؟
الف ) جوهرنمک□   ب ) جوهرلیمو □   ج ) جوهرسرکه □   د ) جوهرانگور □ 
جواب گزینه ها:
1_2_3_4_5_6
ب- الف -د -الف- ج -الف
.....................................................................................................................................................................................
ب ) در جاهاي خالی کلمه هاي مناسب قرار دهید .

1) براي تهیه فولاد از کربن و فلز دیگري به نام ............................... استفاده می شود .

2 ) سیم ها و کابل هاي برق از فلز ............................... تهیه می شود .
3 ) سختی آهن از پلاستیک ............................... است و جرم کاغذ از ورق آلومینیم ............................... است .
4 ) فلز سرب .................. است و باید از تماس طولانی با آن پرهیز کرد.
5 ) وسیله ي شناسایی اسیدها ............................... است .
6 ) از فلز ............................... در دارو سازي براي روکش قرص ها استفاده می شود .
جواب گزینه ها:

_2_3_4_5_6

آهن- مس- بیشتر وکمتر- سمی -کاغذPH
.....................................................................................................................................................................................

ج ) جمله درست را با« ص»وجمله نادرست را با « غ» نشان دهید .

1 ) اسیدها موادي ترش مزه هستند . بنابراین براي شناسایی فقط کافی است مقداري از آن را بچشیم .
2 ) مصرف مواد شیمیایی در کارخانه ها ، باعث نابودي محیط زیست می شود .
3 ) براي نگهداري اسیدها نباید از ظروف فلزي استفاده کرد . ( ظروف پلاستیکی مناسب تر است )
4 ) براي تمیز کردن سرویس دستشویی ها و حمام ، اگر جوهرنمک را با وایتکس مخلوط کنیم بهتر است .
5 ) از آب ژاول ( وایتکس ) می توان در فضاي بسته استفاده نمود ولی از جوهر نمک نمی شود .
6 ) براي تهیه آهن زنگ نزن از کروم و فلز دیگري به نام روي استفاده می شود

جواب گزینه ها:

1_2_3_4_5_6

غ -ص- ص- نباید مخلوط کنیم- غ- ص
.....................................................................................................................................................................................

د ) به سوال هاي زیر پاسخ کامل دهید .

1) چرا براي خشک کردن خمیر کاغذ و تبدیل آن به ورقه هاي نازك کاغذ از غلتک هاي بزرگ آهنی استفاده می کنند؟ 2 دلیل بیاورید.

1 ) براي اینکه آب کاغذ گرفته شود 2 ) استحکام بیشتر در کاغذ 3 ) نازك کردن کاغذ
4 ) مقاوم نمودن کاغذ

2) کدام یک از ویژگی هاي آهن سبب شده است تا این فلز به طور وسیع در صنعت کاغذ سازي و اغلب صنایع بزرگ کاربرد داشته باشد؟

1 ) بیشتر از فلزات دیگر در طبیعت یافت می شود 2 ) قیمت آن ارزان تر است 3 )
به آسانی بازیافت می شود . 4 ) مقاوم در برابر گرما است 5 ) رساناي خوبی است

3) در چه قسمت هایی از کارخانه کاغذسازي از آهن استفاده می شود؟

غلتک هاي بزرگ ، دستگاه خردکن چوب ، دیگ هاي بخار ، سرند و . . .

4) اسیدها به چند دسته تقسیم می شوند نام برده و براي هریک مثالی بزنید . دو دسته هستند

1 ) اسیدهاي صنعتی : اسیدکلریدریک ( جوهرنمک ) ، اسید سولفوریک ( جوهر گوگرد )
2 ) اسیدهاي خوراکی : سرکه ، لیمو ترش ، ترشیجات ، انگور ، غوره و . . .

5 ) ویژگی هاي عمومی فلزها را بنویسید .

رساناي خوبی براي جریان برق و گرما هستند ، بیشترشان جذب آهن

ربا می شوند و می توان از آن ها آهن ربا ساخت ، برخی از آن ها با اکسیژن که ترکیب می شوند تولید اکسید می
کنند ، به غیره از جیوه بقیه فلزات جامد هستند ، برخی از آن ها سخت و محکم هستند .

6) ویژگی آهن چیست ؟

بیشتر از فلزات دیگر در طبیعت است ، به صورت سنگ آهن استخراج و پس از تصفیه

در کارخانه هاي ذوب آهن به مصرف می رسد . مقاوم و محکم است ، رساناي خوبی براي گرما است ، در برابر
اکسیژن زنگ می زند ، مهندسین با تغییراتی در آهن آن را تبدیل به فولاد می کنند . در ساختمان سازي وجاده و پل
سازي از آن استفاده می شود . بیشتر دستگاههاي کارخانه ها از آهن ساخته شده است
7 ) منظور ار آهن زنگ نزن چیست ؟ توضیح دهید .
در بعضی از کارخانه هاي صنعتی یک روکش از عنصر کروم یا عنصر روي به آهن می کشند و باعث می شود که آهن
در هواي آزاد و در تماس با اکسیژن و در مکانهایی که باران می بارد مثل بام شیروانی ، دکل ها و . . . زنگ نزند .

8) هنگام استفاده از جوهر نمک ، کلر و یا واکتس در خانه باید چه نکاتی را رعایت کرد؟

( 1 ) در فضاي باز استفاده شود . 2 ) هنگام استفاده دستکش و ماسک بزنیم . 3 ) دور از دسترس اطفال بگذاریم . 4
در صورت تماس بدن با این مواد سریع با آب شسته شود . 5 ) همیشه و همه وقت از این مواد استفاده نکنیم .

9 ) نام چند تا از صنایع را که در شهر شما وجود دارد و در آنجا براي تولید محصولاتشان از آهن استفاده میکنند را بنویسید .

کارخانه اتومبیل سازي ، کارخانه دوچرخه سازي ، کارخانه تولید لوازم خانگی ، کارخانه تولید لوازم و مصالح ساختمانی و ابزار و . . .

10) جدول زیر محصولاتی را نشان می دهد که در تهیه ي آنها فلزاتی به کار رفته است . شما نام فلز و علت
استفاده این فلز را در تولید محصولات زیر بنویسید .

اتومبیل *آهن استحکام و مقاومت بالا
قرص روکش دار *آلومینیم وزن کم و انعطاف پذیري بالا
دوچرخه* آهن استحکام و مقاومت بالا
سیم برق* مس رساناي خیلی خوب جریان برق
انگشتر طلا *زیبایی و ارزش اقتصادي زیاد
فرغون *آهن استحکام و مقاومت بالا

سوال هاي مربوط به آزمایشات علوم

1) یک لیوان برمی داریم و نا نصف آن آب می ریزیم ، سپس در حدود نصف استکان روغن مایع روي آن اضافه می

کنیم . حال یک قطعه چوب و یک قطعه آهن داخل لیوان می اندازیم . به نظر شما چه اتفاقی می افتد ؟ دلیل آن را
بنویسید . ( در دو سطر توضیح دهید )
قطعه ي آهنی چون جرم بیشتري دارد به ته لیوان سقوط می کنئ ولی قطعه چوب چون جرم کمتري نسبت به آب دارد روي
آب می ایستد .
2 ) چند قطعه ي چوبی، پلاستیکی و فلزي با شکل و اندازه ي یکسان برمی داریم . حال قطعه هاي چوبی را روي یک
کفه ي ترازو و قطعه هاي فلزي را روي کفه ي دیگر قرار می دهیم . به نظر شما چه اتفاقی می افتد ؟ دلیل آن را نیز
بنویسید . ( در دو سطر توضیح دهید )
کفه اي که قطعات آهنی دارد پایین تر قرار می گیرد چون جرم بیشتري دارند ولی کفه قطعات چوب بالاتر قرار می گیرد چون
جرم کمتري نسبت به آهن دارند .
3 ) سه قاشق و میله ي چوبی، پلاستیکی و آهنی هم شکل داریم .
الف) با یک جسم سنگین مثل چکش بر سر هر سه میله ضربه هاي یکسانی وارد می کنیم . چه چیزي مشاهده می
شود ؟( در دو سطر توضیح دهید )
قطعات چوب و پلاستیک می شکنند چون زیاد مقاوم نیستند ولی قطعات اهن نمی شکنند چون مقاومت زیادتري نسبت به
چوب و پلاستیک دارند .
ب) ابتدا نوك قاشق آهنی را محکم روي قاشق چوبی و پلاستیکی می کشیم ، سپس قاشق چوبی را برداشته و محکم
روي قاشق آهنی و پلاستیکی می کشیم . چه چیزي مشاهده می شود ؟( در دو سطر توضیح دهید )
قطعات چوب و پلاستیک چون قدرت سایشی کمی دارند خراشیده می شوند ولی قاشق و یا هر وسیله ي آهنی چون قدرت
سایشی بالایی دارد خراشیده نمی شوند .
4 ) چند عدد میوه مانند لیموترش، پرتقال، کیوي و ...، سرکه ي ترشی، محلول رقیق جوهر نمک و کاغذ پی اچ آماده
می کنیم . تکّه اي از کاغذ پی اچ را به هر یک از مواد آغشته می کنیم . از این آزمایش چه نتیجه اي گرفته می شود؟
( در دو سطر توضیح دهید )
در مجاورت با اسید قرمز می شود . چون این میوه ها همه خاصیت اسیدي دارند رنگ کاغذ
PH را قرمز می کنند .

5) سه لیوان داریم و آن ها را شماره گذاري می کنیم . داخل هر کدام یک تکّه ي خرد شده از سنگ مرمر می اندازیم ،سپس به لیوان اولی 10 میلی لیتر آب، به دومی 10 میلی لیتر سرکه و به سومی 10 میلی لیتر جوهر نمکاضافه می کنیم . پس از نیم ساعت مشاهدات خود را یادداشت می کنیم . در دو سطر توضیح دهید چه اتفاقی می افتد؟

لیوانی که حاوي جوهر نمک است پس از مدتی واکنش شیمیایی نشان می دهد و به مرور سنگ مرمر دچار خوردگی می شود
و در جوهرنمک حل می شود . در لیوان حاوي سرکه چون غلظت اسیدي آن کم است براي این که سنگ مرمر تجزیه شود
زمان بیشتري لازم است . اما در لیوانی که حاوي آب هست هیچ تغییري در سنگ مرمر ایجاد نمی کند چون آب خاصیت
اسیدي ندارد .
6 ) یک گیاه (مانند گل رز و...) را به کلاس می آوریم و به کمک پنس و پنبه یکی از برگ هاي آن را به جوهر نمک
آغشته می کنیم . پس از نیم ساعت مشاهدات خود را یادداشت می کنیم . در دو سطر توضیح دهید چه اتفاقی می افتد
این کار باعث نابودي و از بین رفتن سلول هاي زنده برگ می شود و برگ از بین می رود .
پایان درس سوم
جهت مطالعه
لازم به ذکر است بازیافت کاغذ موجب 75 درصد کاهش آلودگی هوا 50 درصد صرفه
جویی در انرژي و 90 درصد صرفه جویی در مصرف آب می شود.

درس 4 سفر به اعماق زمین

الف ) گزینه درست را با علامت ضربدر مشخص کنید .

1 ) کدام قسمت زمین حالت جامد نیست ؟
الف ) سنگ کره□    ب ) خمیرکره □    
ج ) هسته داخلی □    د ) پوسته □ 

 2 ) حجم کدام لایه بیشتر از بقیه لایه ها است ؟
الف ) هسته داخلی□      ب ) هسته خارجی □ 
ج ) سنگ کره □          د ) گوشته □

3) کدام لایه از بقیه متراکم تر است ؟
الف ) خمیرکره□        ب ) سنگ کره □   
ج ) گوشته زیرین □         د ) هسته داخلی □

4 ) بعد از سنگ کره چه لایه اي قرار دارد ؟
الف ) هسته داخلی□        ب ) خمیرکره □
ج ) هسته خارجی □        د ) گوشته زیرین □

5 ) کدام لایه نقش مهمی در ایجاد زلزله دارد ؟
الف ) سنگ کره   □        ب ) خمیرکره □
ج ) هسته داخلی □     د ) پوسته □ 

6 ) سرعت امواج لرزه اي در کدام لایه کمتر است ؟
الف ) خمیرکره□          ب ) سنگ کره □
ج ) گوشته زیرین  □      د ) هسته داخلی □ 

جواب گزینه ها:


1_2_3_4_5_6

ب- د -د- ب- ب -د
.....................................................................................................................................................................................
ب ) در جاهاي خالی کلمه هاي مناسب قرار دهید .

1) مواد مذابی که از مخروط آتشفشان فوران می کند مربوط به لایه ي ........................ است .

2 ) دانشمندان معتقدند ...................... وسیله اي هستند که سفر واقعی به درون زمین را می توانند انجام دهند .
3 ) امواج لرزه اي درون زمین، از سنگ هاي سخت و متراکم، .................. عبور می کنند.
4 ) لایه سنگ کره روي لایه ........................ حرکت دارد .

5 ) عمیق ترین چاهی که تا کنون دانشمندان حفر کرده اند ................ کیلومتر است .
6 ) امواج لرزه اي درون زمین، از سنگ هاي نرم و کم تراکم، ....................... عبور می کنند .

جواب گزینه ها:
1_2_3_4_5_6


خمیرکره -امواج لرزه اي- سریع تر -خمیرکره -سیزده -کندتر
.....................................................................................................................................................................................
ج ) جمله درست را با
« ص»جمله نادرست را با « غ» نشان دهید .

1) امواج لرزه اي، وسیله اي هستند که سفر واقعی به درون زمین را می توانند انجام دهند و از سنگ هاي مختلف

عبور کنند .
2 ) به دلیل گرم بودن بیش از حد مرکز زمین سفر به درون آن غیرممکن است .
3 ) خمیرکره بر روي سنگ کره حرکت می کند .
4 ) فاصله سطح زمین تا مرکز زمین حدود 4600 کیلومتر است .
5 ) دانشمندان به وسیله امواج لرزه اي بیشترین اطّلاعات را درباره ي درون زمین به دست می آورند .
6 ) هسته ي داخلی مایع و هسته ي خارجی جامد است .

جواب گزینه ها:
1_2_3_4_5_6

ص -ص -غ -غ -ص -غ
.....................................................................................................................................................................................
د ) به سوال هاي زیر پاسخ کامل دهید .

1) امواج لرزه اي را تعریف کنید .

به امواجی که در اثر شکستن ناگهانی سنگ هاي درون زمین در اثر زمین لرزه

ایجاد می شوند امواج لرزه اي می گویند .

2) به امواجی که در اثر شکستن ناگهانی سنگ هاي درون زمین در اثر زمین لرزه ایجاد می شوند چه می گویند؟

امواج لرزه اي می گویند .

3 ) دانشمندان با استفاده از چه امکاناتی ، به ویژگی هاي لایه هاي درونی زمین پی می برند ؟

دانشمندان با استفاده از تغییرات سرعت امواج لرزه اي در بخش هاي مختلف درون زمین، به ویژگی هاي لایه هاي

درونی آن پی می برند. بعضی لایه هاي زمین از مواد متراکم و بعضی از موادکم تراکم تشکیل شده اند.
4 ) ساختمان درونی زمین، براساس ترکیب شیمیایی و جنس مواد تشکیل دهنده به چند لایه تقسیم می شود ؟

به سه لایه پوسته، گوشته و هسته

5 ) ساختمان درونی زمین، براساس ترکیب فیزیکی حالت مواد تشکیل دهنده ( جامد . مایع . خمیري ) به چندلایه تقسیم می شود ؟

به پنج لایه سنگ کره ، خمیرکره ، گوشته زیرین ، هسته داخلی و هسته خارجی

6 ) منشأ بیش تر آتش فشان ها و زمین لرزه ها مربوط به کدام لایه می باشد و این لایه تا چه عمقی از زمین قرار دارد ؟

مربوط به لایه خمیره کره می باشد . این لایه تا عمق حدود 350 کیلومتري ادامه دارد .

7 ) گوشته ي زیرین کجا قرار دارد و چه حالتی دارد ؟

این بخش که حالت جامد دارد، از زیر خمیرکره تا ابتداي

هسته ي خارجی ادامه دارد.

8) هسته ي خارجی کجا قرار دارد و چه حالتی دارد ؟

این بخش حالت مایع دارد و از گوشته ي زیرین تا هسته

ي داخلی ادامه دارد.

9 ) هسته ي داخلی کجا قرار دارد و چه حالتی دارد ؟

این بخش حالت جامد دارد و مرکز زمین را تشکیل میدهد.


10 ) دانشمندان چطور دریافتند که هسته ي داخلی زمین جامد و هسته ي خارجی ، حالت مایع دارد ؟
چون سرعت امواج لرزه اي در سنگ هاي جامد زمین سریعتر و در سنگ هاي نرم و خمیري کندتر است دانشمندان
با استفاده از این اختلاف سرعت امواج لرزه اي در حالت هاي مختلف مواد تشکیل دهنده ي هسته ي زمین ، دریافتند
که هسته ي خارجی زمین حالت مایع دارد و هسته ي داخلی ، حالت جامد دارد .
11 ) چرا در مواد متراکم مثل آهن امواج سریعتر عبور می کند ولی در موادي مثل پلاستیک یا چوب که تراکم

کمتري دارند امواج دیرتر عبور می کنند ؟
در مواد متراکم مولکول هاي سازنده این مواد به صورت متراکم و متوازن و همگن در کنار هم قرار گرفته اند بنابراین
امواج به راحتی منتقل می شوند . در مواد کم تراکم مثل چوب و یا پلاستیک مولکول ها از هم فاصله داشته و ذرات
ماده نامتوازن و ناهمگن هستند بنابراین انتقال امواج کندتر صورت می گیرد .

12 ) حرکات قطعات سنگ کره بر روي خمیرکره باعث پیدایش کدام پدیده ها می شوند ؟
اگر قطعات سنگ کره به هم نزدیک شود سبب پیدایش کوه و آتشفشان می شود و زلزله پدیده اي است که هم در
اثر دورشدن و هم نزدیک شدن قطعات سنگ کره به وجد می آید .
13 ) تراکم مواد در مرکز زمین بیشتر است یا در سطح آن ؟ دلیل بیاورید .

هر چه از سطح زمین به عمق زمین پیش می رویم به دلیل فشار و سنگینی لایه هاي بالایی ، تراکم مواد در مرکز زمین

بیشتر است .

14 ) دانشمندان با چه ابزاري بیشترین اطّلاعات را درباره ي درون زمین به دست می آورند؟

با توجه به اینکه عمیق ترین چاهی که حفر شده 13 کیلومتر است و عمق زمین 6400 کیلومتر می باشد پس مناسب ترین روش

مطالعه درون زمین استفاده از ثبت امواج لرزه اي است .
15 ) جنس هسته از چیست و سبب چه خاصیتی در زمین شده است ؟

جنس هسته از آهن و نیکل است و خاصیت مغناطیسی سطح زمین نیز به همین علت است .

16 ) به غیر از لرزش موبایل در حالت ویبره ، جند نمونه از لرزش اجسام را در محیط اطرافتان نام ببرید .

انفجار بمب . عبور هواپیما از ارتفاع پایین . رعد و برق شدید . عبور کامیون هاي سنگین در شهر . کندن زمین توسط دلرهاي بزرگ .


سوال هاي مربوط به آزمایشات علوم
1 ) از یک سر میز آهنی به آن ضربه اي می زنیم و هم کلاسی شما در طرف دیگر میز با دست خود لرزش هاي
ایجاد شده را حس می کند . بعد آزمایش را روي میزهاي چوبی و پلاستیکی نیز تکرار می کنیم و نتیجه را با هم
مقایسه می کنیم . از این آزمایش ها چه نتیجه اي می گیریم ؟ ( با توجه به موضوع امواج لرزه اي کره زمین )
همانطوري که در این آزمایش امواج از میزهاي آهنی سریعتر از میزهاي چوبی و پلاستیکی عبور کرد پس نتیجه می
گیریم که امواج لرزه اي درون زمین، از سنگ هاي سخت و متراکم، تندتر و از سنگ هاي نرم و کم تراکم، کندتر
عبور می کنند .

2 ) یک قطعه چوب خشک را با دو دست می شکنیم . همین کار را با چوب مرطوب انجام می دهیم . آیا چوب ها
مثل هم می شکند . از این آزمایش چه نتیجه اي می گیریم ؟ ( با توجه به موضوع لایه هاي کره زمین ) .
نتیجه می گیریم همانطوري که چوب خشک در اثر فشار می شکند سنگ کره هم در اثر جابجایی و فشار می شکند
ولی قسمت هاي خمیري کره زمین نمی شکنند چون مثل چوب آزمایش ما نرم هستند .
3 ) یک ظرف بزرگ را از آب پر کردیم و روي گاز روشن قرار دادیم و دو قطعه یونولیت به اندازه ي ورقه ي
کاغذ را روي آب قرار دادیم. حرکت قطعات یونولیت را بر روي آب با حرکت قطعات سنگ کره بر روي
خمیرکره مقایسه کنید. از این آزمایش چه نتیجه اي می گیریم ؟ ( با توجه به موضوع لایه هاي کره زمین )
یونولیت ها به سه جهت حرکت می کنند . الف ) از هم دور می شوند . ب ) به هم نزدیک شده و باهم برخورد می
کنند . ج ) در کنار هم می لغزند . درست همین حرکات براي سنگ کره که روي خمیرکره ( لایه داغ زمین ) قرار
دارد ممکن است اتفاق بیفتد .
پایان درس چهارم
جهت مطالعه
دانشمندان به چند روش به مطالعه ي درون زمین می پردازند ؟
الف ) روش مستقیم : حفر چاه ، مطالعه مواد مذاب ، عکس برداري و فیلم برداري
ب ) روش غیر مستقیم : استفاده از ثبت امواج لرزه اي ، چشمه هاي آب گرم ،
شهاب سنگ هایی که روي زمین می افتند و با ضربه اي که وارد می کنند در
زمین گودال ایجاد می کنند

درس پنجم : زمین پویا
الف ) گزینه درست را با علامت ضربدر مشخص کنید .
1 ) مواد مذابی که از دهانه آتشفشان خارج می شوند مربوط به کدام لایه ي زمین هستند ؟
□ د ) هسته داخلی □ ج ) هسته خارجی □ ب ) نرم کره □ الف ) سنگ کره
2 ) به آتش فشان هایی که فقط گاز از دهانه ي آن خارج می شود گفته می شود .
□ د ) خاموش □ ج ) نیمه فعال □ ب ) غیرفعال □ الف ) فعال
3 ) وقتی سنگ کر ه ي زمین در اثر نیروهاي حاصل از درون زمین می شکند ، چه اتفاقی می افتد ؟
□ د ) سنگ کره نو می شود □ ج ) تشکیل کوه □ ب) آتشفشان □ الف ) زمین لرزه
4 ) انرژي حاصل از شکستن سنگ کر ه ي زمین به چه صورت از داخل زمین به سطح آن می رسد ؟
□ د ) گاز چاههاي نفت □ ج ) امواج لرزهاي □ ب ) چشمه زیرزمینی □ الف ) آتشفشان
5 ) مهمترین گازهاي تولید شده از دهانه آتشفشان ها چه می باشد ؟
□ ب ) کربن دي اکسید و ازت □ الف ) بخارآب و کربن دي اکسید
□ د ) بخار آب و نیتروژن □ ج ) منواکسیدکربن و ئیدرژن
6 ) وقوع زمین لرزه هاي خفیف از نظر زمین شناسی چه مزیتی دارد ؟
□ ب ) جلوگیري از وقوع زمین لرزه هاي بزرگتر □ الف ) هشدار به مردم و مسئولین
□ د ) مشخص شدن مناطق خراب زمین □ ج ) نمایان شدن چشمه هاي آب سرد
.....................................................................................................................................................................................
6-5-4-3-2-1
ب -ج- الف -ج- الف- ب
.....................................................................................................................................................................................
ب ) در جاهاي خالی کلمه هاي مناسب قرار دهید .
1 ) وقوع زمین لرزه باعث آزاد شدن ....................................... زمین می شود .
2 ) معمولاً در جاهایی که پوسته ي زمین داراي شکستگی است، احتمال ....................................... بیشتر است .

3 ) در آتش فشان هاي نیمه فعال، فقط .................................... از دهانه ي آن خارج می شود .
4 ) سبلان و .................................... دو آتشفشان خاموش هستند .
5 ) بخار آب و .................................... از مهمترین گازهاي تولید شده از دهانه آتشفشان ها می باشد .
6 ) عمیق ترین چاهی که انسانها تئانسته اند حفاري کنند .................................... کیلومتر است .
.....................................................................................................................................................................................
6-5-4-3-2-1
انرژي درونی -زمین لرزه- گاز-سهند-کربن دي اکسید- سیزده
.....................................................................................................................................................................................
ج ) جمله درست را با
« ص» جمله نادرست را با« غ» نشان دهید .

1 ) سالانه حدود 10000 زمین لرزه ي خفیف در کشور رخ می دهد که مردم آن را حس نمی کنند .

2 ) تفتان و بزمان دو آتشفشان نیمه فعال کشور ما است .
3 ) در آتش فشان هاي غیر فعال، فقط گاز از دهانه ي آن خارج می شود .
4 ) یکی از فواید آتشفشان ها ایجاد زمین هاي کشاورزي حاصلخیز است .
5 ) به آتش فشان هایی که هیچ گونه فعالیتی ندارند، آتش فشان خاموش گفته می شوند .
6 ) پوسته ي زمین از آهن و فلز دیگري به نام نیکل درست شده است .
.....................................................................................................................................................................................
6-5-4-3-2-1
ص -ص -غ -ص- ص -غ
.....................................................................................................................................................................................
د ) به سوال هاي زیر پاسخ کامل دهید .

1 ) زمین لرزه چه زمانی اتفّاق می افتد ؟

زمین لرزه وقتی اتفّاق می افتد که سنگ کر ه ي زمین در اثر نیروهاي حاصل از درون زمین می شکند .

2) زمانی که سنک هاي سطح زمین ( سنگ کره ) می شکند چه اتفّاقی می افتد ؟

انرژي حاصل از شکستن سنگ کر ه ي زمین به صورت امواج لرزه اي از داخل زمین به سطح آن می رسند و باعث
تغییراتی در سطح زمین می شوند .

3 ) آیا همه ي زمین لرزه ها باعث خرابی در سطح زمین می شوند؟ چرا؟

خیر . بسیاري از زمین لرزه ها خفیف هستند و نه تنها خرابی به بار نمی آورند بلکه باعث آزاد شدن انرژي درون

زمین می شوند و از زمین لرزه هاي بزرگتر جلوگیري می کنند .
4 ) یکی از فوتبالیستها، در مسابقه ساق پایش می شکند، پس از درمان، به بازي فوتبال برمی گردد. به نظر شما
اگر همان پاي این بازیکن، دوباره آسیب ببیند، احتمال شکستگی پاي او در کدام قسمت بیش تر است؟

در همان قسمتی که قبلا شکسته است . چون آن قسمت ضعیف تر است و مقاومت آن ناحیه کمتر شده است .

5) دو آتش فشان نیمه فعال و دو آتش فشان خاموش کشورمان را نام ببرید.

البرز و تفتان و بزمان نیمه فعال هستند . سبلان و سهند خاموش هستند .

6 ) هر یک از سنگ هاي آتش فشانی زیر چه کاربردي دارند؟
توف آتش فشانی : از خاکستر مواد آتشفشانی که روي هم متراکم شده درست شده است . در جاده سازي و نوعی
سیمان ساختمان به کار می رود .
پوکه معدنی : در مصالح ساختمانی به عنوان عایق در برابر صدا ، گرما و سرما به کار می رود . در در صنایع عایق
سازي نیز کاربرد دارد .
سنگ پا : همانطوري که از اسمش پیدا است براي استحمام و براي ساییدن چوب به کار می رود .
7 ) آتش فشان چه زمانی اتّفاق می افتد ؟
آتش فشان زمانی اتّفاق می افتد که مواد آتش فشانی از داخل زمین به سطح آن راه پیدا می کنند و سنگ هاي آتش
فشانی را به وجود می آورند.
8 ) مواد خارج شده از دهانه ي آتش فشان ها به چند دسته تقسیم می شوند ؟ نام ببرید .
مواد خارج شده از دهانه ي آتش فشان ها به سه دسته ي جامد، مایع و گاز تقسیم می شوند.
9 ) آتش فشان ها از نظر فعالیت به چند دسته تقسیم می شوند ؟ نام ببرید .
آتش فشان ها از نظر فعالیت ممکن است فعال، نیمه فعال و یا خاموش باشند.
10 ) به چه آتش فشان هایی فعال گفته می شود ؟ دو نمونه مثال بزنید
به آتش فشان هایی که در حال حاضر یا در سال هاي اخیر مواد آتش فشانی ( جامد، مایع وگاز ) از دهانه ي آن ها
خارج شده است، آتش فشان فعال گفته می شود. مثل آتش فشان هاي کشور فیلیپین وژاپن

11 ) به چه آتش فشان هایی نیمه فعال و به چه آتش فشان هایی خاموش گفته می شود ؟ از هرکدام دو نمونه
مثال بزنید .

در آتش فشان هاي نیمه فعال، فقط گاز از دهانه ي آن خارج می شود مثل البرز و تفتان و بزمان و به آتش فشان هایی
که هیچ گونه فعالیتی ندارند، آتش فشان خاموش گفته می شوند مثل سبلان و سهند .
12 ) مهم ترین گازهاي خارج شده از دهانه ي آتش فشان ها را نام ببرید .
عبارت اند از: بخار آب، کربن دي اکسید و غیره
13 ) ساکنان مناطق آتش فشانی چه موارد ایمنی را باید رعایت کنند ؟
1 ) قبل از ساخت و ساز مناطق پرخطر را شناسایی کنند .
2 ) زمان فوران آتشفشان و به خواب رفتن آن را از ایستگاههاي مخصوص امداد اطلاع رسانی کنند .
3 ) خود را براي مقابله با فوران مواد مذاب و گازهاي سمی ، سونامی و . . . آماده سازند .
4 ) وسایل لازم براي هرگونه اتفاق را تهیه کنند ودر منزل و محل هاي کار بگذارند .
5 ) ایجاد ایستگاه هاي مراقبت توسط دولت در مناطق آتشفشان .
14 ) قسمت هاي یک آتشفشان را روي شکل نشان دهید .
مواد جامد آتشفشانی دهانه
جریان گدازه
مخروط اتشفشان

15 )آیا می دانید بعد از وقوع زمین لرزه چه کارهایی را باید انجام دهید؟ جدول زیر را تکمیل کنید .
فعالیت هاي انسان دوستانه* رعایت نکات ایمنی
کمک به مصدومین *بستن فلکه اصلی گاز
کمک به کودکان و افراد مسن *خونسرد باشیم
کمک به نیروهاي امدادگر *بدون عجله اما زود از محل ناامن دور شویم
رساندن غذا و آب به مردم قطع جریان آب ساختمان
صحبت با افراد جهت دادن روحیه به آنها قطع جریان برق ساختمان
.............................................. ..............................................
16 )آتشفشان چه فواید و چه ضررهایی دارد ؟ جدول زیر را تکمیل کنید.
فواید آتش فشان ها *ضررهاي آتش فشان ها
1 تشکیل کوه 1 انتشار گازهاي سمی
2 تشکیل چشمه هاي آب گرم 2 از بین رفتن گیاهان
3 تشکیل دریاچه 3 از بین رفتن انسان ها
4 توسعه ي گردشگري 4 ریزش باران هاي اسیدي
5 تشکیل معادن 5 خرابی ساختمان ها و پل ها و . . .

6 ایجاد زمین هاي کشاورزي حاصلخیز 6 ایجاد سونامی

آزمایش ها
1 ) شما تا به حال تخم مرغ آب پز را از روي پوست لمس کرده اید . زمانی که پوست روي آن را کند ه اید تا میل
کنید باز هم آن را لمس کرده اید . چه شباهتی بین این دو و لایه هاي زمین از نظر سختی و نرمی می بینید ؟
توضیحات خودتان را دو سطر بنویسید .
تقریبا شبیه کره زمین است . پوست روي تخم مرغ شبیه پوسته زمین یا سنگ کره است . وقتی که پوست تخم مرغ را دست
می زنیمبه نظر سفت می آید . پوسته هم در مقیاس با گوشته سفت تر است.
زمانی که تخم مرغ را پوست می کنیم به قسمت سفیده آن می رسیم . تقریبا شبیه گوشته ي زمین است . اگر شما با انگشتان
به سفیده فشار دهید نرم به نظر می آید . گوشته هم نرم ترین قسمت زمین است
2 ) حتما تخم مرغ آب پز را از وسط به دو قسمت تقسیم کرده اید و لایه هاي آن را دیده اید . چه شباهتی بین سفیده
. زرده و پوسته تخم مرغ و لایه هاي زمین وجود دارد ؟ توضیحات خودتان را دو سطر بنویسید .
زمین از نظر شیمیایی به سه قسمت هسته ، گوشته و پو سته تقسیم می شود . تخم مرغ نیز به سه قسمت زرده ، سفیده و
پوست تخم مرغ تقسیم می شود این دو شباهت فیزیکی به هم دارند .
3 ) چند قطعه چوب خشک داریم دو تا از بچه ها هر کدام یک قطعه چوب را با دو دست خود می شکنند. بچه ها
حس می کنند که با شکستن چوب انرژي درون آن آزاد شد . این آزمایش را با شکسته شدن سنگهاي زمین مقایسه
کرده و نتیجه ي هر دو را در دو سطر بنویسید .
زمانی که به دو سر چوب ها فشار آورده می شود نیروي حاصل از این فشار به وسط چوب متمرکز می شود و چوب از وسط
ترك بر می دارد و می شکند . تقریبا همین اتفاق براي پوسته و یا سنگ کره می افتد . زمانی که سنگ هاي سطح کره ي
زمین در اثر فشارهاي داخلی زمین و یا در اثر جابجایی می شکند امواج لرزه اي زیادي را تولید می کند که باعث زمین لرزه می
شود .
4 ) زمانی که جوش شیرین را داخل ظرفی می ریزیم و روي آن مقداري سرکه می ریزیم چه اتفاقی می افتد ؟ چه
گازي از ظرف خارج می شود ؟ توضیحات خودتان را دو سطر بنویسید .
جوش شیرین ( بی کربنات سدیم ) باز است درحالی که سرکه ( اسید استیک ) اسید است. وقتی شما هر دوي آن ها را با هم
مخلوط می کنید واکنش شیمیایی نشان می دهد، و شروع به کف کردن می کند ، دي اکسید کربن خارج می شود و آتشفشان
زیبایی را برایتان به وجود می آورد . اگر جوش شیرین را داخل شیشه ي نوشابه بریزیم در اینجا هم واکنش شیمیایی نشان می
دهد و محتویات نوشابه بیرون می ریزد و گاز دي اکسید کربن متساعد می شود .
پایان درس پنجم
براي مطالعه
انواع خاصی از کاغذ از برخی الیاف گیاهی نظیر پنبه، کتان، و کنف ساخته
می شود. از این کاغذها براي تهیه اسکناس، کارهاي هنري، کارهاي چاپی
اعلا، آثاري که باید محافظت و نگهداري شوند، و براي تعمیر و بازسازي
کتاب هاي قدیمی نفیس آسیب دیده استفاده می شود.
عباس بابایی
آموزگار پایه ششم
دبستان پسرانه امیرکبیر
آموزش و پرورش منطقه 15 تهران

موضوعات مرتبط: نمونه سوالات امتحانی

تاريخ : یکشنبه بیست و ششم آذر 1391 | 20:28 | نویسنده : نازنین شرافتی |
.: Weblog Themes By Theme98.com :.

  • قالب وبلاگ
  • اس ام اس
  • گالری عکس